Üç yasak, tek rejim
1 Ocak 2027’den itibaren elektrik, doğal gaz, emisyon ticaret sistemi ve organize YEK-G piyasalarında üç davranış yasak: dahili bilgiyi zamanında açıklamamak, dahili bilgiyle işlem yapmak ve piyasayı manipüle etmek. Yönetmelik bunların üçünü birlikte “piyasa bozucu davranış” olarak tanımlıyor ve her birini idari para cezasına bağlıyor.
EPDK Kurulu 15 Ekim 2026’da iki uygulama metnini kabul etti: Dahili Bilgi Platformu’nda açıklanacak asgari bilgilerin listesi (14967 sayılı karar) ve 75 sayfalık Piyasa Bozucu Davranışlar Rehberi (14969 sayılı karar). Liste 20 Ekim’de Resmi Gazete’de, rehber aynı gün EPDK’nın sitesinde yayımlandı. Rehber, Avrupa’da 2011’den beri uygulanan REMIT’in ACER tarafından hazırlanan uygulama rehberinden geniş ölçüde yararlanıyor; manipülasyon uygulamaları listesi ACER’inkini aynı sırayla izliyor.
Kanundan rehbere
Rejimin kanuni dayanağı, Temmuz 2025’te yürürlüğe giren 7552 sayılı İklim Kanunu. Kanun, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 16. maddesine, ETS dahil tüm piyasalarda ve ikili anlaşmalarda piyasa bozucu davranışa idari para cezası ve tedbir yetkisi ekledi: gerçek kişiye 2 milyon, tüzel kişiye 20 milyon TL’ye kadar; menfaat ya da zarar varsa ceza bunun iki katından az olamıyor. Davranış türlerini ve usulü, SPK’nın görüşü alınarak çıkarılacak yönetmeliğe bıraktı.
Yönetmelik 14 Şubat 2026’da yayımlandı ve ilk halinde 1 Haziran 2026’da yürürlüğe girecekti. 23 Mayıs 2026’daki değişiklikle tarih, hiçbir maddesi ayrılmadan 1 Ocak 2027’ye ertelendi. Ekim kararları ve rehber, ertelenen tarihe hazırlık niteliğinde.
Kapsam geniş. VEP, GÖP, GİP, dengeleme güç piyasası, yan hizmetler, doğal gaz spot ve vadeli piyasaları, emisyon ticaret sistemi, organize YEK-G piyasası ve bu piyasalarda toptan satış amaçlı ikili anlaşmalar kapsamda; ikili anlaşmanın bir broker aracılığıyla ya da doğrudan yapılması fark etmiyor. Borsa İstanbul’daki nakdi uzlaşmalı türevler ve nihai tüketiciyle yapılan sözleşmeler kapsam dışında.
Yükümlülükler herkese aynı uygulanmıyor. Açıklama yükümlülüğü yalnız piyasa katılımcılarının. Dahili bilgi suistimali ve manipülasyon yasakları ise katılımcı olsun olmasın tüm gerçek ve tüzel kişileri bağlıyor; teklif ve işlem gerektiren manipülasyon biçimleri pratikte katılımcılar tarafından, tüzel kişi adına karar veren gerçek kişiler aracılığıyla işlenebiliyor.
Manipülasyonda etki yeterli
Manipülasyon yasağında niyet aranmıyor; davranışın piyasaya fiili ya da olası etkisi yeterli. Kast ve niyet yalnız teşebbüste, yani etki doğmadan kalan girişimlerde aranıyor. Menfaat elde edilmiş olması da şart değil. Rehber, gün içi piyasasında hatalı girilen bir teklifin bile somut olaya göre manipülasyon sayılabileceğini belirtiyor.
Rehber, “gerçek olmayan” teklif ve işlemin işaretlerini de sayıyor: ekonomik olmayan fiyat seviyeleri, hatalı işlem nedeniyle piyasayla uyuşmayan fiyatlar, alım satım dışında bir amaç (ör. kapanış fiyatını belirlemek), icra niyeti olmadan verilen teklifler ve portföy ihtiyacının çok üstünde ya da altında miktarlar.
Savunma türe göre değişiyor. Fiyatı yapay seviyeye taşıyan bir teklifte savunma, haklı bir gerekçe ya da genel kabul görmüş bir piyasa uygulaması göstermek. Piyasa kurallarının suistimalinde ise teklifin kurallara uygun olması tek başına savunma sayılmıyor. Rehber, yapay fiyatın anormal fiyatla karıştırılmaması gerektiğini de vurguluyor: piyasa koşullarından kaynaklanan azami ya da asgari fiyat tek başına yapay sayılmıyor.
Beş manipülasyon türü
Yönetmeliğin 9. maddesi manipülasyonu beş türde tanımlıyor. İlk dördü piyasada teklif vermeyi ya da işlem yapmayı gerektirdiği için piyasa içi, beşincisi bilgi yaymaya dayandığı için piyasa dışı davranış sayılıyor. Tablodaki adlar rehberdeki başlıklarla aynı.
Rehberdeki 25 uygulama tipi
Rehber, türlerin yanında 25 “uygulama tipi” sayıyor. Bunlar türlerden bağımsız bir liste; rehbere göre her biri bir ya da birden fazla türün kapsamına girebilir. Liste, ACER’in REMIT rehberindeki listeyi aynı sırayla izliyor.
Rehber İngilizce terim kullanmıyor; ACER karşılıkları, ACER’in REMIT rehberindeki (6.1. edisyon, para. 315–316) terimlerdir. ACER listesindeki “creating a misperception through specific actions” rehberde yer almıyor. Rehber ayrıca 13 maddelik bir “muhtemel manipülasyon sinyalleri” listesi veriyor.
Teklif defteri oyunları
Listenin ilk yarısı teklif defterindeki davranışlarla ilgili ve en çok sürekli işlem gören GİP’i, VEP’i ve doğal gaz STP’yi ilgilendiriyor. Ortak noktaları, defterde görünen arzın ya da talebin gerçek olmaması. Kendi kendine işlemde ve danışıklı işlemlerde fiyat ve hacim, mülkiyet ya da risk gerçekte el değiştirmeden oluşuyor. Kademeli teklif yığmada ve aldatmacalı teklifte gerçek olmayan teklifler defterin bir tarafında, gerçek pozisyon diğer tarafında duruyor.
Rehberin elektrik örneği (Örnek 35) bunun nasıl işlediğini gösteriyor. Bir katılımcı GİP’te teslimata yakın bir saatte satış tarafına çok kademeli, yüksek hacimli teklifler giriyor ve bunların önemli kısmını eşleşmeden kısa süre önce iptal ediyor; aynı anda karşı tarafta daha düşük fiyatlardan küçük miktarlı alımlar yapıyor. Defterde görünen satış baskısı diğer katılımcıları fiyatı düşürmeye itiyor; katılımcı ucuzlayan enerjiyi alıyor, satış teklifleri ise hiç eşleşmeden kayboluyor.
Rehberin doğal gaz örneğinde (Örnek 36) likiditesi düşük bir günlük kontratta tek taraflı, çok kademeli teklifler girilip kısa sürede iptal ediliyor ve yapay bir derinlik görünümü oluşuyor. Rehberin vurgusu net: tekliflerin eşleşmemiş olması riski ortadan kaldırmıyor. Kurum, gerekirse algoritmik işlem sistemlerinin tasarımını da isteyip inceleyebiliyor.
Kapasite saklama ve istifleme
Üretici açısından en kritik başlık kapasite saklama. Rehber onu, fiyatı, arzı ya da talebi tek başına etkileyebilecek bir katılımcının üretim, depolama ya da iletim kapasitesini haklı gerekçe olmadan sunmaması olarak tanımlıyor. İki biçimi var: arıza yokken kapasitenin hiç sunulmaması (fiziksel) ve tesisin marjinal maliyetiyle bağdaşmayan fahiş fiyatla sunulması (ekonomik). İhlal için fiyata ya da arz ve talep dengesine etki ile haklı gerekçenin yokluğu birlikte aranıyor. Rehberin örneğinde (Örnek 37) hazır bir santral, arıza, bakım, yakıt sorunu ya da teknik kısıt olmadan kapasitesinin bir bölümünü sunmuyor; aynı sonuç eşleşmesi mümkün olmayan yüksek fiyatlı tekliflerle de doğabiliyor.
Mekanizmayı açıklayıcı bir hesapla gösterelim. Arzın sıkışık olduğu bir akşam saatinde 400 MW’lık hazır bir santral 100 MW’ını sunmuyor ve PTF 3.200’den 3.700 TL/MWh’e çıkıyor. Santralin marjinal maliyeti 2.500 TL/MWh olsun. Sattığı 300 MW için saatte 300 × 500 = 150.000 TL fazla gelir elde ediyor; sunmadığı 100 MW’ın kaçan karı 100 × (3.700 − 2.500) = 120.000 TL. Net etki +30.000 TL. Rehberin “tek başına etkileyebilme” koşulu bu yüzden önemli: fiyatı oynatamayan küçük bir santral için aynı davranış kar getirmez.
Kapasite istifleme ise sınır ötesi iletim kapasitesiyle ilgili: enterkonneksiyon kapasitesini rezerve edip diğer katılımcıların erişimini engellemek ve bu kapasiteyi hiç ya da etkin kullanmamak. Rehber bu tip için örnek vermiyor. Açıklayıcı bir durum: komşu bir ülkeyle ithalat kapasitesini tahsiste alan bir şirket, fiyat farkı ithalat lehine olduğu saatlerde bile kapasiteyi kullanmazsa Türkiye’ye gelecek ucuz arz azalır ve PTF yüksek kalır.
Ürünler arası ve çapraz işlem
Rehber bu iki tipi ayrı tanımlıyor. Ürünler arası manipülasyon, bir ürünün fiyatını yapay seviyeye taşımak için ilişkili başka bir üründe teklif vermek ya da işlem yapmak. Rehber iki bağlantıya işaret ediyor: GİP’te verilen yanıltıcı bir işaret, diğer katılımcıların ertesi günün GÖP işlemleri için kararlarını etkileyebilir; GİP’teki şüpheli bir işlem dengeleme güç piyasasında da etki yaratabilir. Çapraz işlem manipülasyonu ise ikili anlaşmalardaki yükümlülüklerden menfaat sağlamak için organize piyasadaki fiyatı yapay seviyeye taşımak.
Ürünler arası etkiye açıklayıcı bir örnek: ertesi gün GÖP’te saatte 400 MWh satacak bir üretici, bugün işlemin az olduğu akşam GİP saatlerinde ihtiyacı olmayan 30 MWh’i piyasanın 300 TL/MWh üzerinden alarak arzın sıkıştığı izlenimini yaratıyor. Bu alımların piyasa fiyatına göre ek maliyeti 30 × 300 = 9.000 TL; fazla kalan enerjinin dengesizlik maliyeti de buna eklenir. Bu izlenim diğer katılımcıların ertesi günün aynı saatleri için tekliflerini yükseltir ve PTF 100 TL/MWh artarsa, üreticinin GÖP satışı saatte 400 × 100 = 40.000 TL fazla getirir.
Çapraz işlem manipülasyonunun mantığı, birçok ikili anlaşmanın PTF’ye ya da GİP ortalamasına bağlı olmasından geliyor. GÖP’te PTF, arz ve talep eğrilerinin kesiştiği tek fiyat; kesişme noktasına yakın birkaç on MWh’lik ihtiyaç dışı bir teklif PTF’yi kaydırabilir ve bu, PTF’ye bağlı yüzlerce MWh’lik sözleşmenin tutarını değiştirir. Katılımcı GÖP’te biraz zarar eder, ikili anlaşmada bunun birkaç katını kazanır.
GİP’in ağırlıklı ortalama fiyatına bağlı sözleşmelerde aynı risk, işlemin az olduğu saatlerde daha da belirgin. 500 MWh’in ortalama 3.000 TL/MWh’ten işlem gördüğü bir saatte grup şirketiyle kendi arasında 100 MWh’i 3.600’den eşleştiren bir katılımcı, ortalamayı 3.100’e taşır; para grubun içinde kaldığı için bu işlemlerin maliyeti yoktur. Bu durumda çapraz işlem manipülasyonuyla danışıklı işlem birlikte ortaya çıkar. Rehberin doğal gaz örneği (Örnek 40) aynı yapıyı gösteriyor: fiyatı günlük referans fiyata bağlı alış sözleşmesi olan bir katılımcıyla ilişkili şirket, referansın hesaplandığı aralıkta piyasanın belirgin biçimde altında, birbiriyle eşleşen yüksek hacimli teklifler veriyor; rehber bu örneği aldatıcı ya da hileli yolla manipülasyon başlığında ele alıyor.
Endeksli pozisyonu olan katılımcının, o endeksi belirleyen piyasadaki teklifleri gerçek ihtiyacıyla ve maliyetiyle açıklanabilmeli.
Bu bölümdeki hesaplar tanımları açıklamak için hazırladığımız açıklayıcı örneklerdir; Örnek 40 dışındakiler rehberde yer almaz ve EPDK’nın bir yorumu değildir. Gerçek ihtiyacı kapatmak için yapılan bir alım, PTF’yi yükseltse bile meşrudur; sorun teklifin ihtiyaçla ve maliyetle bağdaşmaması ve fiyatı yapay seviyeye taşımasıdır.
Referans fiyat ve aldatıcı yollar
Referans fiyat manipülasyonu, referans, açılış ya da kapanış fiyatının belirlendiği kritik zaman dilimlerinde fiyatı belli bir seviyeye taşımak, düşürmek ya da sabitlemek. Rehberin doğal gaz örneğinde (Örnek 38) referans fiyatın belirlendiği aralıkta, fiziksel ya da ticari bir ihtiyaçtan kaynaklanmayan ve genel fiyat seviyesinden ayrışan işlemler yapan bir katılımcının, referansa bağlı pozisyonları nedeniyle bu değişimden fayda sağlama ihtimali bulunuyor.
Aldatıcı ya da hileli yolla manipülasyonda tek bir teklif değil, piyasa içi ve dışı adımlardan oluşan bir kurgu söz konusu. Rehberin elektrik örneğinde (Örnek 39) bir katılımcı GÖP’te ertesi gün için satış yapıyor, arzın kısıtlı olduğu saatler için plansız arıza bildiriyor; alıcılar GİP’e yönelip fiyatlar yükselince, arıza henüz giderilmeden GİP’te satış yapıyor; ardından arızanın “beklenmedik hızla giderildiğini” bildirip ucuzlayan GİP’ten geri alım yapıyor. Rehber, gerçek niyeti yansıtmayan operasyonel bildirimlerin birer düzenek olarak kullanılmasını manipülasyon sayıyor.
Kuralların suistimali ve bilgi yayma
Piyasa kurallarının suistimali, Türk rejimine özgü bir tür; REMIT’te ayrı bir karşılığı yok. Piyasa tasarımındaki boşlukları, kurallardaki esneklikleri ya da sistemlerdeki asimetrileri tespit edip piyasanın ya da diğer katılımcıların zararına kullanmayı kapsıyor ve hesaplanabilir bir finansal kayıp şartı aramıyor. Rehberin örneği (Örnek 41) doğal gaz piyasasından: arz kısıtı günlerinde bakiye sıfırlama tutarı (BAST) karı işlem hacmine göre dağıtılıyor; iki katılımcı anlaşarak mülkiyet değişimi doğurmayan, net sıfır pozisyonlu yüksek hacimli karşılıklı işlemler yapıp paylarını büyütüyor.
Bilgi yaymak, piyasa dışı tek tür ve herkesi bağlıyor. Söylenti, yanlış haber, maddi gerçeklerin kasten gizlenmesi ve bilerek hatalı raporlama kapsamda; bilgiyi yayan kişinin bilginin yanlış olduğunu bilmesi ya da bilmesi gerekmesi şart. Rehberin örneğinde (Örnek 42) bir enerji veri platformu, santral sahibinin hiçbir bildirimi yokken kritik bir santralde trafo kazası olduğu yönünde “son dakika” haberi yayımlıyor ve GİP fiyatları yapay şekilde yükseliyor. REMIT’teki gazetecilik için özel değerlendirme kuralının Yönetmelikte karşılığı yok.
Kötüleme yoluyla fiyatı baskılama ve suni fiyat yükseltme, pozisyon ile bilgiyi birleştiriyor. Açıklayıcı bir örnek: Aralık baz yük VEP kontratında satış pozisyonu alan bir trader, ardından agresif satış teklifleri verir ve “kışın talep zayıf kalacak” türünden dayanaksız yorumlar yayarak fiyatı düşürür, pozisyonunu ucuzdan kapatırsa bu tanıma girer. Ticari işlemini ifşa etme ve yanıltıcı analiz ve tavsiyeler de aynı mantıkta: açıklanan pozisyonun ya da yayımlanan raporun hemen ardından ters yönde işlem.
Dahili bilgi ve bir saat kuralı
1 Ocak 2027’den itibaren bir santralin arıza ya da bakım nedeniyle kapasitesinde ortaya çıkan değişiklik, şirketin iç bilgisi olmaktan çıkıyor. Tesis bazında 30 MW, portföy bazında 50 MW ve üzerindeki değişiklikler, olayın ortaya çıktığı andan itibaren en geç bir saat içinde EPİAŞ’ın Dahili Bilgi Platformu’nda açıklanacak. Planlı bakımda süre, planın örneğin sistem işletmecisinin onayıyla kesinleştiği andan başlıyor. Yeni tesislerin devreye alınması gibi diğer bilgiler ise mümkün olan en kısa sürede açıklanıyor.
Rehber, bir bilginin dahili bilgi sayılması için dört unsuru birlikte arıyor: piyasadaki ürünlerle doğrudan ya da dolaylı ilgili olması, kamuya açıklanmamış olması, açıklandığında fiyatı önemli ölçüde etkileme olasılığı ve gerçekleşmiş ya da gerçekleşmesinin makul biçimde beklenmesi. Ölçüt, “basiret sahibi” bir piyasa katılımcısının bu bilgiyi işlem kararının bir parçası olarak kullanmasının muhtemel olup olmadığı.
14967 sayılı karar bu testi kolaylaştırıyor. Eşik konan kalemlerde eşiğin üstündeki olaylar, kamuya açıklanmamış olma ve gerçekleşmiş ya da gerçekleşmesi muhtemel olma koşuluyla, katılımcının değerlendirmesine bırakılmadan her durumda açıklanıyor. Eşiğin altındaki olaylar ise kendiliğinden dışarıda kalmıyor: rehber, arzın sıkışık olduğu saatlerde 25 MW’lık bir bakım uzamasının da açıklanması gerekebileceğini örnekliyor.
Listede ayrıca doğal gaz (6 kalem), emisyon ticaret sistemi (2 kalem), YEK-G yıllık devre dışı planı ve uzun süreçlerin ara adımları yer alıyor; toplam 19 kalem. Kaynak: EPDK Kurul Kararı 14967.
Açıklama platformdaki yapısal alanlarla (tesis, etkilenen MW, başlangıç ve öngörülen bitiş) ve olayın nedeninin yazıldığı zorunlu bir açıklama alanıyla yapılıyor. Başlangıç ya da bitiş zamanı, MW değeri ya da neden değişirse güncelleme aynı süre içinde yapılıyor ve tüm sürümler erişilebilir kalıyor. Hiç gerçekleşmeyecek bir olayın açıklaması da aynı süre içinde iptal ediliyor; iptal kaydı görünür kalıyor ve önceki açıklamaya dayanılarak yapılan işlemlerin sorumluluğunu kaldırmıyor. Şirketin internet sitesi ya da sosyal medya hesabı yalnız ek bilgilendirme sayılıyor.
Toplayıcı portföyündeki santrallerde açıklamayı toplayıcı yapıyor; santral sahibi bilgiyi toplayıcıya derhal iletmekle yükümlü. Sahip bilgiyi iletmiş ama toplayıcı usulüne uygun açıklamamışsa sorumlu toplayıcı; sahip iletmemişse ihlal sahibin. Açıklama, kamuyu yanıltmayacaksa, gizlilik sağlanabiliyorsa ve bilgiye dayalı işlem yapılmıyorsa meşru menfaati korumak için istisnai olarak geciktirilebiliyor; bu bir onay süreci değil, karar ve gerekçe gecikmeksizin EPİAŞ’a bildiriliyor. Halka açık şirketlerin SPK’ya karşı kamuyu aydınlatma yükümlülüğü de saklı.
Önce açıkla, sonra işlem yap
Dahili bilgi suistimali üç biçimde tanımlanıyor: bilgiyi kullanarak işlem yapmak, bilgiyi işin ya da görevin olağan akışı dışında başkasına ifşa etmek ve bilgiye dayanarak başkasına tavsiye ya da yönlendirmede bulunmak. Kazanç şartı yok; kasıt ile ihmal arasında ayrım yapılmıyor; bilgi öğrenildikten sonra bir işlemin iptalinden vazgeçmek de kapsamda. Bilgiyi zamanında açıklasa bile, açıklamadan önceki dakikalarda işlem yapan katılımcı yasağı ihlal etmiş oluyor. Başka birine ait dahili bilgiyi öğrenen katılımcı onu açıklamıyor, ama açıklanana kadar işlem, ifşa ve tavsiye yasağına uyuyor.
Plansız arızayı bilen üretici, açıklamadan önce GİP’te açığını kapatamaz.
Rehberin en çok tartışılacak örneği bu: plansız kesintiyi bilen bir üretici, olası fiyat artışından korunmak için açıklamadan önce gün içi piyasasında alım yaparsa suistimal sayılıyor. AB’deki REMIT, plansız kesintiden doğan anlık fiziksel kaybı kapatan işlemlere dar bir istisna tanıyor; istisna yalnız gün içi kaybı ve ancak mevcut bir sözleşmenin ihlal edileceği durumu kapsıyor, ACER’e göre dengesizliğe düşmek tek başına bu koşulu karşılamıyor. Türk Yönetmeliği’nde bu ya da REMIT’teki diğer istisnaların karşılığı yok. Pratikte sıra şu: önce platformda açıklama, sonra işlem.
Yasak, katılımcının kendi hesabıyla sınırlı değil. Üçüncü kişi hesabına yapılan işlemler (ana şirket hesabına alım ya da portföy yönetimi sözleşmesiyle müşteri adına işlem) ve dolaylı kullanım da kapsamda; dolaylı kullanım, ana şirketin talimatıyla bağlı şirketin kendi hesabına işlem yapmasını ve grup içinde paylaşılan bilgiyle yapılan işlemleri içeriyor. Rehber, müşterinin bekleyen teklifinden önce kendi adına işlem yapmayı (önceden işlem yapma ya da pozisyon alma) ve tek işlem yeterliyken araya girip kar marjı eklemeyi (çoklu işlem yapma) ayrıca tanımlıyor.
REMIT’ten farklar
Rehber, dahili bilgi ve manipülasyon tanımlarında ACER rehberine çok yakın. Farklar altyapıda, eşiklerde ve istisnalarda. Türk rejiminde REMIT’in içeriden öğrenenlerin ticaretine tanıdığı istisnalar ve gazetecilik değerlendirmesi yok; buna karşılık REMIT’te bulunmayan bir manipülasyon türü (piyasa kurallarının suistimali) var. Dahili bilgi tanımında REMIT’in “kesin nitelikte bilgi” unsuru aranmıyor ve şüpheli işlem bildirimi tüm katılımcılara yükleniyor.
AB’de REMIT bir MW eşiği koymuyor; açıklama, bilginin dahili bilgi olup olmamasına göre belirleniyor ve ACER 50 MW’lık bir ünitenin bakımını da bu kapsamda görüyor. 100 MW, ENTSO-E şeffaflık verisinin eşiği. Türkiye 30 ve 50 MW’lık eşiklerle, bu büyüklüğün üstündeki arıza ve bakımlarda değerlendirmeyi kaldırıp açıklamayı kendiliğinden zorunlu kılıyor. 2022–2026 kuralına göre ise eşik yükseliyor: kurulu gücü 10 MW ve üzerindeki her santralin arızasını Şeffaflık Platformu’nda anlık yayımlama zorunluluğu kalkıyor; 10–30 MW arası değişiklikler artık yalnız dahili bilgi testini geçerse açıklanacak. Portföy eşiğinin nasıl toplanacağı ise ne kararda ne rehberde tanımlı.
Cezalar, bildirim ve uyum
Yönetmelikteki idari para cezası tavanları 2026 değerleriyle şöyle: açıklama yükümlülüğünün ihlalinde 2.509.800 TL; dahili bilgi suistimali ve manipülasyonda piyasa katılımcısına 25.098.000 TL, fiili işleyen gerçek kişiye (tüzel kişi adına karara katılanlar dahil) 2.509.800 TL. Menfaat elde edilmiş ya da zarar verilmişse ceza bunun iki katından az olamıyor ve bu taban tavanı aşsa bile uygulanıyor; teşebbüste ceza tavanın yarısına kadar. Açıklama ihlalinde gerçek kişiye ceza yok.
Tutarlar 5326 sayılı Kanun gereği her yıl yeniden değerleme oranıyla güncelleniyor. Rejim 2027’de başladığı için ilk uygulanacak tutarlar, Kasım 2026’da ilan edilecek oranla artırılmış 2027 tavanları olacak. Ceza belirlenirken ihlalin ağırlığı ve süresi, kusur, piyasaya etki, tekrar, ilgili piyasadaki önceki yıl net satış hasılatı ve Kurum’la işbirliği dikkate alınıyor; kararlar EPDK’nın sitesinde yayımlanıyor.
Para cezasının yanında tedbirler var. İhlal ya da kuvvetli şüphe halinde Kurul, acil durumlarda piyasa işletmecisi ek teminat isteyebiliyor, alacakları bloke edebiliyor, teklif ya da işlemi askıya alıp iptal edebiliyor ve geçici işlem yasağı koyabiliyor; işletmecinin tedbiri derhal Kurul onayına sunuluyor. Katılımcılar, piyasa bozucu davranışa ilişkin bilgi ya da şüpheyi ivedilikle EPDK’ya ve ilgili piyasa işletmecisine bildirmekle yükümlü: GİP için EPİAŞ, DGP için TEİAŞ, ikisini birden etkileyen işlemde her ikisi. Bildirim yazılı ya da işletmecinin portalından yapılıyor ve bildirimde bulunanın kimliği gizli tutuluyor.
Tablodaki uyum adımları büyük ölçüde rehberin tavsiyeleridir; bağlayıcı olan, Yönetmeliğin piyasa bozucu davranışları önlemek için gerekli tedbirleri alma yükümlülüğü ve bildirim yükümlülüğüdür.
Yatırımcı açısından
Bu rejim santralin değerini doğrudan değiştirmiyor; değerin nasıl korunacağını değiştiriyor. Arıza bilgisinin dakikalar içinde fiyata yansıdığı bir piyasada, büyük portföylerin kendi bilgisinden doğan zaman avantajı daralıyor. Buna karşılık geç girilmiş bir bildirim, yanlış sıralanmış bir korunma işlemi ya da endeksli bir sözleşmenin yanında verilen ihtiyaç dışı bir teklif, artık doğrudan para cezası ve işlem yasağı riski taşıyor.
Depolama yatırımcısı için açık bir soru var. Rehber ekonomik kapasite saklamayı tesisin marjinal maliyetine göre tanımlıyor ve fırsat maliyetinden söz etmiyor. Rehberin dayandığı ACER rehberi ise marjinal maliyete fırsat maliyetini açıkça dahil ediyor ve enerjisi sınırlı tesislerde (barajlı HES gibi) başka bir saatte satma beklentisini haklı gerekçe sayıyor. Akşam puantı için enerjiyi saklayan bir bataryanın öğle saatlerinde yüksek fiyatla teklif vermesi bu yaklaşımla meşru; ayrıca kapasite saklama yalnız fiyatı tek başına etkileyebilecek katılımcılar için tanımlı. Yine de gerekçeyi belgelemek 2027’den itibaren uyumun parçası olacak.
Frekans olarak toplayıcı portföyümüzdeki santraller ve yönettiğimiz bataryalar için arıza bildirim akışını, sahadaki alarmdan platformdaki açıklamaya kadar tek bir süreç olarak kuruyoruz. Operasyon ile ticaret ekibi arasındaki bilgi akışını, teklif gerekçelerinin kaydını ve endeksli sözleşmelerle organize piyasa tekliflerinin birlikte izlenmesini 1 Ocak 2027 öncesinde yazılı prosedürlere bağlıyoruz.
