Türkiye’de bir megavatsaat elektrik, teslimattan yıllar önce imzalanan bir ikili anlaşmayla da, teslimattan bir saat önce Gün İçi Piyasası’nda da satılabilir. Her piyasanın vadesi, fiyat oluşumu ve riski farklıdır. Bu sayfa, EPİAŞ ve TEİAŞ tarafından işletilen piyasaları ve bunları birbirine bağlayan dengesizlik ve uzlaştırma kurallarını, Ekim 2026 itibarıyla geçerli mevzuatla birlikte anlatır.
Piyasaları birbirinden ayıran temel soru, fiyatın ne zaman ve nasıl belirlendiğidir. Vadeli piyasalarda fiyat aylar önce sabitlenir. Gün Öncesi Piyasası’nda ertesi günün her saati için tek bir fiyat oluşur. Gün İçi Piyasası’nda ve dengeleme tarafında fiyat, teslimata yaklaştıkça ve gerçek zamanda belirlenir.
Gün Öncesi Piyasası (GÖP)
GÖP, ertesi günün her saati için arz ve talebin eşleştiği ve piyasanın referans fiyatının oluştuğu piyasadır. Katılımcılar alış ve satış tekliflerini teslimattan bir gün önce saat 12:30’a kadar EPİAŞ’a iletir. Sonuçlar 14:00’te açıklanır. Her saat için tek bir piyasa takas fiyatı (PTF) oluşur ve o saatte eşleşen tüm işlemler bu fiyattan uzlaştırılır.
Üç teklif türü kullanılır. Saatlik teklifler her saat için ayrı fiyat-miktar çiftleri içerir. Blok teklifler ardışık birden fazla saati tek bir fiyat ve miktarla kapsar; ya tamamı kabul edilir ya da tamamı reddedilir. Esnek teklifler ise belirli bir miktarı belirli bir fiyat koşuluyla sunar ve eşleşeceği saati algoritmaya bırakır.
Fiyat aralığını EPDK belirler. 2 Nisan 2026 tarihli ve 14459 sayılı Kurul Kararı ile 4 Nisan 2026’dan itibaren azami fiyat limiti 4.500 TL/MWh, asgari fiyat limiti 0 TL/MWh olarak uygulanıyor. Aynı limitler Dengeleme Güç Piyasası için de geçerli. Azami limit 2025 başında 3.000 TL/MWh, Nisan 2025’te 3.400 TL/MWh seviyesindeydi. Asgari limit sıfır olduğu için Türkiye’de negatif fiyat oluşmaz.
Güneş kapasitesi arttıkça GÖP’ün günlük fiyat profili değişti. Nisan 2026’da saat 12:00’nin ortalama PTF’si 99 TL/MWh’e inerken saat 19:00 ortalaması 3.129 TL/MWh oldu. Aynı gün içinde üretimin hangi saatte yapıldığı, satılan enerjinin değerini belirleyen ana etken haline geldi.
PTF; ikili anlaşmaların, vadeli kontratların ve dengesizlik hesaplarının ortak referansıdır.
Gün İçi Piyasası (GİP)
GİP, GÖP’ten sonra ortaya çıkan değişiklikleri teslimata kadar düzeltmek için kullanılır. Piyasa teslimattan önceki gün saat 18:00’de açılır ve her kontrat, teslimat saatinden 60 dakika öncesine kadar sürekli işlem görür. Tek fiyatlı bir müzayede yerine alış ve satış teklifleri anlık olarak eşleşir; her işlem kendi fiyatından gerçekleşir.
Üreticiler GİP’i güncellenen üretim tahminine göre pozisyonlarını düzeltmek ya da arıza nedeniyle eksik kalan miktarı tamamlamak için kullanır. Batarya gibi esnek varlıklar için GİP, GÖP fiyatının ardından gelen ikinci bir fiyatlama fırsatıdır.
Hacim farkı GİP’in rolünü gösteriyor. 2025’te GÖP’te 229,9 TWh, GİP’te 16,2 TWh enerji eşleşti. GİP bir düzeltme piyasasıdır; derinliği saatten saate değişir ve büyük pozisyonlar fiyatı hareket ettirebilir.
Dengeleme Güç Piyasası ve SMF
Gerçek zamanda üretim ile tüketim arasındaki dengeyi TEİAŞ’ın Milli Yük Tevzi Merkezi sağlar. Dengeleme birimleri, GÖP sonuçlarının ardından kesinleşmiş gün öncesi üretim veya tüketim programlarını (KGÜP) ve Dengeleme Güç Piyasası tekliflerini TEİAŞ’a bildirir. Teklifler, üretimi artırma (yük alma, YAL) ve azaltma (yük atma, YAT) yönünde fiyat ve miktar içerir.
Sistem enerji açığında olduğunda TEİAŞ en ucuz YAL tekliflerinden başlayarak talimat verir; enerji fazlasında YAT tekliflerini kullanır. Talimatlar verilme nedenine göre etiketlenir: enerji dengelemesi için verilen talimatlar 0, iletim kısıtları nedeniyle verilenler 1, yan hizmetler kapsamındakiler 2 kodunu alır. Sistem marjinal fiyatı (SMF), net talimat yönündeki 0 kodlu talimatlar üzerinden belirlenir. Sistem dengedeyse SMF, PTF’ye eşittir.
Talimatlar teklif fiyatından ödenir. YAL talimatı alan bir santral ek üretimini teklif ettiği fiyattan satar. YAT talimatı alan santral, üretmediği enerjiyi teklif ettiği fiyattan geri alır. SMF ise talimat almayan katılımcıların dengesizlik fiyatını belirler.
Dengesizlik
Her katılımcı, uzlaştırma dönemi bazında sattığı ve aldığı enerji ile fiilen ürettiği veya tükettiği enerji arasındaki farktan sorumludur. Bu fark enerji dengesizliğidir ve PTF ile SMF’ye bağlı bir fiyattan uzlaştırılır. Fazla üretilen enerji iki fiyattan düşük olanın, eksik üretilen enerji ise yüksek olanın üzerinden ve birer katsayıyla hesaplanır.
Eksik üretim → MAX(V, PTF, SMF) × (1 + kᵤ)
Fazla üretim → MIN(PTF, SMF) × (1 − lᵤ)
1 Ocak 2026’dan itibaren katsayılar her uzlaştırma döneminde sistemin yönüne göre belirleniyor. Daha önce her saatte %3 olan k ve l, katılımcının sapması sistemle aynı yöndeyse %6, ters yöndeyse %3 olarak uygulanıyor.
Katsayılar EPDK Kurul kararıyla belirlenir ve değiştirilebilir. Hesaplamalarda güncel Kurul kararı esas alınmalıdır.
Yenilenebilir santraller için bu değişiklik doğrudan gelire yansıyor. Güneşin beklenenden güçlü olduğu bir öğlen, bölgedeki santrallerin çoğu aynı anda fazla üretir ve sistemi enerji fazlasına iter. Bu saatlerde fazla üretim hem düşük bir fiyattan hem de yüksek katsayıyla uzlaştırılır.
Üretim tesisleri ayrıca, kesinleştirilmiş üretim planından sapmaları için Kesinleştirilmiş Üretim Planından Sapma Tutarı (KÜPST) öder. Tolerans bandı kaynak türüne göre Kurul kararıyla belirlenir ve bandı aşan sapmalar ayrı bir bedelle faturalanır.
Dengesizlik tek tek santraller yerine bir portföy içinde de uzlaştırılabilir. Dengeden sorumlu gruplarda (DSG) üyelerin sapmaları grup içinde netleşir; 2026’dan itibaren bireysel dengesizlik oranı %5’i aşan katılımcının dengesizliği kendisine yansıtılıyor. 1 Ocak 2025’te yürürlüğe giren Elektrik Piyasasında Toplayıcılık Faaliyeti Yönetmeliği ise toplayıcıya portföy düzeyinde dengesizlik ve KÜPST sorumluluğu veriyor.
2026’dan itibaren sistemle aynı yönde sapmanın katsayısı, ters yönde sapmanın iki katıdır.
Yan hizmetler
Frekansın 50 Hz’de tutulması için TEİAŞ, enerjiden ayrı olarak rezerv kapasitesi tedarik eder. Primer frekans kontrolü (PFK), frekanstaki sapmaya saniyeler içinde otomatik tepki verir. Sekonder frekans kontrolü (SFK), TEİAŞ’ın otomatik üretim kontrolü sinyaliyle frekansı ve komşu sistemlerle enerji alışverişini programlanan değere geri getirir.
Rezervler TEİAŞ’ın yürüttüğü tedarik süreçlerinde saatlik ve blok tekliflerle seçilir. Seçilen katılımcı, ayırdığı kapasite için TL/MW cinsinden kapasite bedeli alır. Katılım için yan hizmet biriminin geçerli bir yan hizmet sertifikasına sahip olması ve performans testlerinde belirlenen parametreleri sağlaması gerekir. Elektrik depolama tesisleri de bu hizmetlere katılabilir.
Yan hizmet fiyatları 2026’da belirgin bir oynaklık gösterdi. Ocak başında saatlik SFK rezerv fiyatı 1.000 TL/MW’ın altındayken Şubat’ın üçüncü haftasında 4.700 TL/MW’ın üzerine çıktı. Rezerv miktarı ise sistemin ihtiyacıyla sınırlı: 27 Nisan – 3 Mayıs 2026 haftasında saatlik ortalama PFK rezervi 274 MW, SFK rezervi 942 MW oldu.
SFK için ayrılan rezerv, aynı saatte başka bir piyasaya teklif edilemez ve ikili anlaşmayla satılamaz. Yan hizmet uzlaştırması EPİAŞ tarafından aylık olarak yayımlanır.
İkili anlaşmalar ve vadeli piyasalar
Teslimattan haftalar, aylar ya da yıllar önce fiyat sabitlemenin üç yolu vardır. İkili anlaşmalarda hacim, profil, süre ve fiyat taraflar arasında serbestçe belirlenir. Anlaşma miktarları EPİAŞ’a bildirilir ve uzlaştırmada dikkate alınır; karşı taraf riskini taraflar yönetir.
EPİAŞ’ın işlettiği Vadeli Elektrik Piyasası’nda (VEP) aylık, çeyreklik ve yıllık kontratlar fiziki teslimatlı olarak işlem görür. Borsa İstanbul’un Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası’ndaki (VİOP) elektrik kontratları ise nakdi uzlaşmalıdır; vade sonunda ilgili dönemin PTF ortalamasına göre fark üzerinden kapanır.
Vadeli ürünler fiyat riskini azaltır ama hacim riskini ortadan kaldırmaz. Standart bir kontrat her saat aynı miktarı varsayar; bir güneş santrali ise geceleri üretmez ve öğle saatlerinde kontrat miktarının üzerinde üretir. Bu nedenle üreticiler beklenen üretimin güvenle tahmin edilebilen bölümünü vadeli piyasalarda, kalanını spot piyasada satar.
Yenilenebilir Enerji Kaynak Garanti Belgesi (YEK-G)
YEK-G, bir megavatsaat elektriğin yenilenebilir kaynaktan üretildiğini belgeleyen elektronik sertifikadır. Sistem EPİAŞ tarafından işletilir; üreticinin başvurusuyla her 1 MWh yenilenebilir üretim için bir belge düzenlenir. Belgeler Organize YEK-G Piyasası’nda ya da ikili anlaşmalarla devredilir ve tüketimde kullanıldığında itfa edilir.
Belge, elektriğin fiziki satışından bağımsızdır. Bir santral enerjisini GÖP’te satarken YEK-G belgesini ayrı bir alıcıya satabilir. Kurumsal tüketiciler bu belgelerle yenilenebilir enerji tüketimlerini raporlar. 2026 tarifesinde YEK-G işlem ücreti 1,00 TL/MWh, yıllık katılım ücreti 3.000 TL’dir.
Bir teslimat gününün takvimi
Aynı teslimat saati için farklı piyasalardaki işlemler aylar önce başlar ve teslimattan sonraki ayın ortasında kesinleşir.
Organize piyasa işlemleri için teminatlar ve ödemeler Takasbank üzerinden yürütülür. GÖP ve GİP işlemleri günlük avans olarak ödenir; ay sonunda sayaç verileriyle dengesizlik ve diğer kalemler hesaplanır. Ağustos 2026 dönemi için ön uzlaştırma bildirimi 11 Eylül’de, faturaya esas uzlaştırma bildirimi 15 Eylül’de yayımlandı.
Yatırımcı açısından
Bir üretim ya da depolama varlığının geliri, bu piyasaların hangilerine erişebildiğine ve aynı megavatı hangi piyasada, hangi saatte sattığına bağlıdır. Fizibilitede dört kural öne çıkıyor.
Birincisi fiyat aralığı. Sıfır taban ve 4.500 TL/MWh tavan, öğle saatlerindeki güneş üretiminin değerini de bir bataryanın yakalayabileceği en yüksek fiyat farkını da sınırlar. Limit Kurul kararıyla değişebildiği için uzun vadeli modellerde sabit kabul edilmemelidir.
İkincisi tahmin kalitesi. 2026 katsayılarıyla sistemle aynı yönde sapmanın maliyeti arttı. Tahmin doğruluğu ve portföy netleşmesi artık doğrudan bir gelir kalemi.
Üçüncüsü yan hizmet derinliği. Rezerv ihtiyacı sistem güvenliğiyle sınırlıdır ve depolama kapasitesi arttıkça büyümez. Bugünkü kapasite bedelleri uzun vadeli gelir varsayımı olarak kullanılmamalıdır.
Dördüncüsü vade dağılımı. Gelirin tamamını spot fiyata bırakmak yerine bir bölümünü ikili anlaşma veya vadeli kontratlarla sabitlemek, nakit akışını finansman açısından öngörülebilir kılar.
Frekans olarak müşterilerimizin varlıklarını bu piyasaların tamamında tek bir ticari çerçevede yönetiyoruz: vadeli satış ve ikili anlaşmalardan GÖP ve GİP tekliflerine, dengesizlik ve uzlaştırma kontrolünden YEK-G satışına kadar. Varlığınızın hangi piyasada ne kadar değer üretebileceğini birlikte değerlendirmek için ekibimizle görüşebilirsiniz.