42 saatten 395 saate
2025’in tamamında Piyasa Takas Fiyatı (PTF) yalnızca 42 saat sıfır oldu. 2026’nın ilk dokuz ayında bu sayı 395’e çıktı. Aynı aylarda akşam saatlerinde fiyat hâlâ 4.000 TL/MWh’in üzerine çıkıyor. Bir gün içinde sıfırdan tavana uzanan bu fiyat, Türkiye elektrik piyasasının referans fiyatıdır.
Bir sanayi tesisinin tedarik sözleşmesi, bir güneş santralinin toplayıcıyla yaptığı anlaşma, bir dengesizlik faturası ve Borsa İstanbul’daki elektrik vadeli kontratı aynı sayıya bağlanır: Gün Öncesi Piyasası’nda (GÖP) her saat için oluşan PTF. Buna rağmen PTF’nin nasıl oluştuğu sektörün içinde bile çoğu zaman yüzeysel bilinir. “Arz ve talebin kesiştiği yer” cevabı doğrudur ama eksiktir.
Borsa değil, günlük bir açık artırma
GÖP’ü Enerji Piyasaları İşletme A.Ş. (EPİAŞ) işletir. 2025’te GÖP’te 229,9 TWh enerji eşleşti; EPİAŞ’a göre bu hacimle GÖP, Avrupa’nın üçüncü büyük gün öncesi piyasasıdır. Her ay ortalama 915 katılımcı teklif verdi.
GÖP sürekli işlem gören bir borsa gibi çalışmaz. Ertesi günün 24 saati için bütün alış ve satış teklifleri belirli bir saate kadar toplanır ve tek seferde eşleştirilir. Her saat için tek bir fiyat çıkar; o saatte eşleşen herkes bu fiyattan alır ya da satar.
Bu kurala marjinal fiyatlama denir ve katılımcının davranışını belirler. 500 TL/MWh’e üretebilen bir santral, fiyat 2.000 TL/MWh oluşursa 2.000’den satar. Bu yüzden teklifini kendi değişken maliyetine yakın vermesi en mantıklısıdır: Düşük teklif eşleşmeyi güvenceye alır, fiyatı ise kendisinden pahalı olan son santral belirler. Maliyetin üzerinde teklif vermek yalnızca eşleşmeme riskini büyütür.
PTF, o saatte talebi karşılamak için gereken en pahalı megavatın fiyatıdır; ortalama maliyet değildir.
Saatler EPİAŞ’ın uyguladığı takvimdir. Yönetmelik metninde daha erken saatler yazılıdır; EPİAŞ gerektiğinde takvimi gün içinde kaydırabilir.
Teklif türleri: saatlik, blok ve esnek
Teklifler lot cinsinden verilir; 1 lot 0,1 MWh’tir. Fiyat, 0 ile azami fiyat arasında kuruş hassasiyetinde girilir. Üç teklif türü vardır ve her biri farklı bir fiziksel gerçeği piyasaya taşır.
Saatlik teklifte kademeler arasındaki noktalar doğrusal olarak birleştirilir. Bu yüzden her katılımcının teklifi bir basamak değil, kırıklı bir eğridir. Bir saatin bütün eğrileri toplandığında piyasanın arz ve talep eğrileri ortaya çıkar.
Arz eğrisi: santraller maliyet sırasına dizilir
Bir saat için verilen bütün satış teklifleri ucuzdan pahalıya sıralandığında arz eğrisi oluşur. Bu sıralamaya maliyet sırası (merit order) denir. En başta değişken maliyeti sıfıra yakın olan güneş, rüzgâr ve akarsu santralleri yer alır. Bunları yerli ve ithal kömür, en sonda da doğal gaz santralleri izler.
Kurulu güç, EPİAŞ’ın 5 Ekim 2026 günlük bülteninde yayımlanan TEİAŞ verisidir; toplam 127,3 GW. Diğer kaynaklar (jeotermal, biyokütle ve diğerleri) tabloda yer almıyor.
Doğal gaz santralinin teklifini büyük ölçüde yakıt maliyeti belirler. BOTAŞ’ın elektrik üretimine uyguladığı tarife 4 Nisan 2026’da %20 artışla 1.000 m³ başına 18.000 TL oldu. Bu tarifeyle %50–55 verimli bir santralin yalnızca yakıt maliyeti yaklaşık 3.100–3.400 TL/MWh’tir. Akşam fiyatları çoğu zaman bu aralığın çevresinde ya da üzerinde oluşur; Ağustos 2026’da saat 20:00 ortalaması 4.197 TL/MWh oldu.
Barajlı santraller ayrı bir mantıkla teklif verir. Yakıt maliyetleri yoktur ama rezervuardaki su sınırlıdır; bugün kullanılan su yarın satılamaz. Bu yüzden teklif, suyun ileride getireceği fiyata göre verilir. Kurak dönemde barajlar pahalı saatlere saklanır; 2026 gibi yağışlı bir yılda ise daha fazla saatte düşük fiyatla teklif verir.
Talep, kesişme ve algoritma
Alış teklifleri ağırlıkla tedarik şirketlerinden ve büyük tüketicilerden gelir. Tüketicilerin çoğu fiyat ne olursa olsun elektrik kullanacağı için tedarikçiler, tahmin ettikleri tüketimin büyük kısmını fiyattan bağımsız alış teklifiyle verir. Bu yüzden talep eğrisi çoğu saatte neredeyse diktir: Talep fiyata az tepki verir, fiyatı arz tarafındaki maliyet sırası belirler.
Eşleştirme algoritması, alıcıların ödemeye razı olduğu tutar ile satıcıların razı olduğu tutar arasındaki farkı, yani toplam faydayı en yükseğe çıkaran çözümü arar. Basit durumda bu, iki eğrinin kesiştiği noktadır. Kesişmedeki fiyat PTF, eşleşen miktar ise piyasa takas miktarıdır (PTM).
maks Σₛ [ Alışₛ − Satışₛ ]
Σ kabul edilen alışₛ = Σ kabul edilen satışₛ (her s saati için)
PTFₛ = dengenin sağlandığı fiyat
Aşağıdaki örnek aynı teklif setinin iki farklı saatte nasıl sonuç verdiğini gösteriyor. Akşam saatinde güneş yoktur ve talebi karşılamak için sıra verimli gaz santrallerine gelir. Öğlen 20.000 MW güneş devreye girer ve sıfır fiyatlı teklifler talebin tamamını karşılar.
Açıklayıcı hesaplamadır. Miktarlar Türkiye sistemine yakın yuvarlak değerlerdir; gaz teklifleri BOTAŞ’ın 4 Nisan 2026 tarifesi ve %50–55 verimle hesaplanan yakıt maliyetine dayanır. Gerçek GÖP’te her saat yüzlerce teklif ve blok ile esnek teklifler vardır.
Saat 20:00’de talep, verimli gaz santrallerinin 7.000 MW’lık kademesinin içinde karşılanır; fiyat 3.100 TL/MWh olur ve sıfır maliyetli santraller de bu fiyattan satar. Saat 12:00’de sıfır fiyatlı arz talebi 1.000 MW aşar. Fiyat sıfır olur ve fazla teklifler orantılı olarak kısılır.
Blok ve esnek teklifler hesabı karmaşıklaştırır, çünkü saatleri birbirine bağlarlar: Bir bloğu kabul etmek diğer saatlerin fiyatını değiştirir. Türkiye’deki kural Avrupa’dakinin tersidir. Kısıntı olmadıkça, kendi fiyatı kapsadığı saatlerin ortalama PTF’sinden daha iyi olan bir blok reddedilemez. Buna karşılık bazı bloklar zararına kabul edilebilir; aradaki fark, GÖP katılımcılarından toplanan fark tutarıyla karşılanır. Bu nedenle PTF, saatlik eğrilerin basit kesişiminden biraz farklı çıkabilir.
Fiyat neden saatten saate değişir
Talep gün içinde dalgalanır ama asıl değişen arzın şeklidir. Güneşli bir bahar gününde öğle saatlerinde sıfır maliyetli üretim talebin tamamını karşılayabilir; kömür ve gaz santrallerine sıra gelmez ve PTF sıfıra iner. Güneş battıktan sonra aynı talebi karşılamak için sıranın sonundaki gaz santralleri devreye girer ve fiyat birkaç saat içinde binlerce lira yükselir.
Bu desen her yıl belirginleşiyor. Kurulu güneş gücü 2025 sonunda 24,8 GW iken Ekim 2026’da 28,1 GW’a ulaştı. 2026’nın yağışlı geçmesi barajlardan gelen ucuz arzı da artırdı. Mayıs 2026’da aylık ortalama PTF 591 TL/MWh’e, saat 12:00 ortalaması 23 TL/MWh’e indi. Akşam saatleri ise gazın maliyetine bağlı kalmaya devam ediyor.
Taban, tavan ve kısıntı
PTF iki sınır arasında oluşur. Taban 0 TL/MWh’tir; Türkiye’de negatif fiyat yoktur. Tavanı EPDK belirler: Azami fiyat 1 Temmuz 2024’te 3.000 TL/MWh, 5 Nisan 2025’te 3.400 TL/MWh, 4 Nisan 2026’da 4.500 TL/MWh oldu. Aynı sınırlar Dengeleme Güç Piyasası’nda da geçerlidir. Gün İçi Piyasası’nın sınırları ise bu değerlerin dengesizlik katsayılarıyla çarpımıdır; bu yüzden GİP fiyatı 4.500’ü aşabilir.
Sınırlar fiyatı durdurur ama dengeyi kendiliğinden sağlamaz. Sıfır fiyatta arz talebi aşarsa satış teklifleri orantılı olarak kısılır; azami fiyatta talep arzı aşarsa alış teklifleri kısılır. 2025’te PTF 1.023 saat tavandaydı; 2026’da azami fiyatın yükseltilmesi ve ucuz arzın artmasıyla bu sayı belirgin biçimde düştü.
Tavandaki saatler Ocak–Ağustos için EPİAŞ aylık raporlarından alındı. Sıfır fiyatlı saatler ve Eylül tavan sayısı, EPİAŞ günlük bültenlerindeki saatlik verilerden hesaplandı.
PTF’nin kullanıldığı yerler
GÖP’te oluşan fiyat, teslimattan sonraki bütün hesapların başlangıç noktasıdır. 2025’te toptan elektrik ticaretinin %60,5’i ikili anlaşmalarla, %37,9’u GÖP ve GİP’te yapıldı; ama ikili anlaşmaların büyük kısmı da fiyatını PTF’ye bağlar.
Yatırımcı açısından
Bir santralin geliri yıllık ortalama PTF ile değil, ürettiği saatlerin PTF’siyle belirlenir. Güneş santrali fiyatın en düşük olduğu saatlerde üretir; 2025’te güneş santrallerinin satış ağırlıklı fiyatı piyasa ortalamasının yaklaşık %84’ünde kaldı ve 2026’daki sıfır fiyatlı saatler bu oranı daha da aşağı çekiyor. Yatırım kararında ortalama fiyat varsayımı yerine, santralin üretim profiliyle ağırlıklandırılmış fiyat kullanılmalıdır.
İkinci nokta düzenlemedir. Azami fiyat, dengesizlik katsayıları ve gaz tarifesi PTF’nin seviyesini ve oynaklığını doğrudan değiştirir; 4 Nisan 2026’da hem azami fiyat hem gaz tarifesi aynı gün değişti. Uzun vadeli bir sözleşmede ya da finansman modelinde bu parametrelerin değişeceğini baştan varsaymak, “fiyat yükselecek mi?” sorusundan daha önemlidir.
Frekans olarak yönettiğimiz her santral için ertesi günün saatlik PTF’sini üretim tahminiyle birlikte modelliyor, teklif yapısını bu iki tahmine göre kuruyoruz. Yatırım aşamasındaki projelerde ise yıllık ortalama yerine santralin üretim profiline göre ağırlıklandırılmış fiyat senaryolarıyla çalışıyoruz.
